Insecten determineren met je telefoon als loep [Gids]
Een insect tot op de orde bepalen lukt meestal met het blote oog, maar voor familie of soort heb je kleine kenmerken nodig: de vorm van de antennes, de vleugeladering, de pootleden, de monddelen en de structuur van het oppervlak. Een telefoon als loep op 10x tot 30x laat die zien bij een insect dat even stilzit, en een scherpe foto van de juiste kenmerken is precies wat determinatiegroepen nodig hebben om je te helpen.
Van “een of andere kever” naar een echte naam
Om een insect te determineren, fotografeer je vier dingen: de vleugels en hoe ze in rust liggen, de antennes, de poten en voeten, en de kop met de monddelen. Vleugels en monddelen geven meestal de orde (kever, vlieg, wants, wesp, mot). De vorm van de antennes, de vleugeladers en de voetleden brengen het terug tot familie of geslacht. De meeste van die kenmerken zijn 1 tot 2 mm groot, en daarom is de klassieke veldloep een loep van 10x. Een telefoon op 10x tot 30x laat hetzelfde detail zien en geeft je een foto die je met een veldgids kunt vergelijken of online kunt zetten om hulp te vragen.
Kenmerken die ertoe doen
Vleugels
Het aantal vleugels, de structuur en de rusthouding vertellen je in de meeste gevallen de orde. Kevers hebben verharde voorvleugels die in een rechte lijn over de rug op elkaar aansluiten. Wantsen hebben vaak voorvleugels die aan de basis leerachtig zijn en aan de punt vliezig, waardoor de gevouwen vleugels gekruist of X-vormig lijken. Vliegen hebben één paar vleugels. Wespen en bijen hebben twee paar, waarbij het kleinere achterste paar met haakjes aan het voorste vastzit. Bij 10x tot 20x zie je het adernetwerk, waarmee je binnen veel groepen verder kunt verfijnen.
Antennes
De vorm van de antennes is in veel families doorslaggevend. Knotsvormige, draadvormige, geveerde, geknikte en gezaagde antennes wijzen elk op andere groepen. Bij een insect van 10 mm of groter kun je de segmenten op 20x meestal tellen.
Poten en voeten
De vorm van de poten vertelt hoe het insect leeft: dikke achterpoten om te springen, afgeplatte poten om te zwemmen, grijpende voorpoten om prooi te vangen. De voetleden, tarsen genoemd, worden geteld in determinatiesleutels voor kevers, en op 30x kun je ze bij een kever van 5 mm of groter vaak onderscheiden.
Monddelen
Een snuit die onder de kop is weggevouwen, betekent een wants. Kauwende kaken betekenen kevers, sprinkhanen en vele andere. Een opgerolde roltong betekent een vlinder of mot. Bij veel groepen is de close-up van de kop de foto waar determineerders als eerste om vragen.
Oppervlak
Haartjes, schubben, putjes en metaalglans zijn zichtbaar op 20x tot 30x, en determinatiesleutels gebruiken ze vaak.
Een bruikbare close-up van een levend insect
Insecten bewegen, en elke beweging wordt samen met het insect vergroot. Met deze gewoontes vergroot je je kansen:
- Ga vroeg op pad. Insecten zijn traag als het koel is. Vroeg in de ochtend na een koele nacht zitten ze stil.
- Nader langzaam en houd je schaduw van het insect af. Een schaduw die eroverheen glijdt, is vaak de reden dat het wegvliegt.
- Begin breed. Zoek het op 1x tot 2x en zoom dan soepel in. Spring je meteen naar 30x, dan ben je het moment kwijt met zoeken.
- Tik om scherp te stellen op de kop of het kenmerk dat je wilt. Autofocus kiest graag het blad achter het insect.
- Maak veel foto's. In LoupeLens maakt elke tik op het scherm een foto, dus maak er een paar achter elkaar. Er is meestal één scherp.
- Gebruik video bij actieve insecten. Houd ingedrukt om op te nemen en kies later het scherpste beeld.
- Houd het licht laag. De zaklamp helpt onder bladeren en 's avonds, maar fel licht dicht bij een klein insect laat het vaak bewegen of vallen. Houd de zaklampknop ingedrukt en schuif om hem te dimmen.
Wil je goed kijken zonder erachteraan te gaan, zet dan een doorzichtige pot of een plastic bakje over het insect, bekijk het een minuut door de zijkant op 10x tot 20x en laat het daarna weer vrij. Tik op de wand van de pot waar het insect zit, zodat de scherpte op het insect valt en niet op het plastic. Entomologen leggen insecten ook een paar minuten in de koelkast om ze zonder schade trager te maken, maar voor gewoon determineren is dat zelden nodig.
Over stilhouden en scherpstellen in het algemeen lees je meer in onze gids over kleine voorwerpen fotograferen.
De set van drie foto's voor determinatie
Voor een vergelijking met een veldgids of een bericht in een groep doet steeds dezelfde set foto's het werk:
- Bovenaanzicht (dorsaal), het hele insect beeldvullend, 2x tot 5x afhankelijk van de grootte. Laat de lichaamsvorm, de ligging van de vleugels en de tekening zien.
- Zijaanzicht (lateraal), met het profiel van de kop, de poten en hoe de vleugels liggen.
- Close-up van de kop op 10x tot 30x, met ogen, antennes en monddelen.
Voeg een vierde foto toe met iets voor de schaal, zoals een vingertop, een munt of een liniaal, en noteer waar en wanneer je het vond. Een loopkever onder een boomstam in een vochtig bos in de lente heeft een andere lijst kandidaten dan een op een zonnige muur aan het eind van de zomer.
Hulp vragen en waarnemingen bijdragen
Online platforms en regionale insectengroepen determineren veel duidelijke foto's, en veel projecten accepteren waarnemingen met plaats en datum als gegevens die onderzoekers gebruiken. Plaats de set van drie foto's plus de schaalfoto, geef de locatie minstens tot op de regio, geef de datum, zeg waarop of waarbij het insect zat, en geef de lengte bij benadering. Snijd een wazige foto niet sterk bij; een scherpe foto op minder zoom is nuttiger dan een zachte op veel zoom.
Sommige groepen kun je aan de hand van foto's helemaal niet tot op de soort determineren. Veel kleine vliegen, wespen en kevers worden onderscheiden aan kenmerken waarvoor een microscoop en een exemplaar nodig zijn. Tot familie of geslacht komen is een echt resultaat, en een goede determineerder vertelt je waar de grens ligt.
Welke zoom voor welk insect
| Grootte van het insect | Foto van het hele lijf | Detailfoto | Realistisch doel |
|---|---|---|---|
| Groter dan 20 mm (grote kevers, libellen, grote motten) | 1x tot 2x | 5x tot 10x | Vaak de soort |
| 10 tot 20 mm (veel kevers, bijen, wespen, wantsen) | 2x tot 4x | 10x tot 20x | Geslacht of soort |
| 5 tot 10 mm (kleine kevers, vliegen, cicaden) | 4x tot 8x | 20x tot 30x | Familie of geslacht |
| Kleiner dan 5 mm (bladluizen, tripsen, piepkleine wespen) | 8x tot 15x | 30x tot 40x | Familie, soms minder |
Veiligheid en respect
Pak stekende insecten niet op, en wees voorzichtig met harige rupsen, want sommige hebben brandharen. Leg stenen en boomstammen terug zoals je ze vond. Verzamel je exemplaren, zoek dan uit wat de lokale regels zijn en houd je eraan; op veel plaatsen zijn bepaalde soorten en leefgebieden beschermd. Teken zijn spinachtigen, geen insecten, maar je komt ze tegen op dezelfde uitstapjes; zie onze gids over controleren op teken.
Veelgestelde vragen
Welke vergroting heb ik nodig om insecten te determineren?
Een loep van 10x is het klassieke hulpmiddel en volstaat voor de meeste determinatie in het veld. Een telefoon op 10x tot 30x laat antennesegmenten, vleugeladers en monddelen zien bij insecten vanaf ongeveer 5 mm. Voor heel kleine insecten en kenmerken op soortniveau in sommige groepen heb je een microscoop en een exemplaar nodig.
Hoe fotografeer ik een insect zonder dat het wegvliegt?
Ga vroeg in de ochtend op pad, als insecten koel en traag zijn, nader zonder schaduw te werpen, begin met weinig zoom en zoom geleidelijk verder in, en maak veel foto's. Met een doorzichtige pot over het insect kun je een minuut door de zijkant kijken voordat je het weer vrijlaat.
Welke foto's moet ik plaatsen om een insect te laten determineren?
Een bovenaanzicht van het hele insect, een zijaanzicht en een close-up van de kop met ogen, antennes en monddelen. Voeg één foto toe met iets voor de schaal, plus de locatie, de datum en waar het insect op zat.
Kan elk insect aan de hand van een foto tot op de soort worden gedetermineerd?
Nee. Veel kleine vliegen, wespen en kevers worden onderscheiden aan kenmerken waarvoor een microscoop nodig is. Tot familie of geslacht komen aan de hand van een foto is een echt resultaat, en goede determineerders zeggen het als een foto niet verder kan.