Hoe vaak moet ik mijn huid zelf controleren?

Eens per maand is een gangbaar advies en goed vol te houden. Doe het elke keer op dezelfde manier, van top tot teen bij goed licht, zodat je elk deel bekijkt en veranderingen ten opzichte van de vorige controle opmerkt.

Waar staat de ABCDE-regel voor?

Asymmetrie, onregelmatige Begrenzing, verschillende Kleuren (Color), een Diameter van meer dan ongeveer 6 mm of groeiend, en Evolutie, oftewel elke verandering in de loop van de tijd. Een plekje dat een of meer van deze kenmerken heeft, of dat er gewoon anders uitziet dan al je andere moedervlekken, moet een arts bekijken.

Hoe controleer ik zelf mijn rug en hoofdhuid?

Ga met je rug naar een passpiegel staan en gebruik een handspiegel om de weerspiegeling te zien, of houd de camera van je telefoon achter je. Scheid voor de hoofdhuid het haar in delen met een kam of blaas het opzij met een föhn. Met een partner gaan beide veel makkelijker.

Kan een vergrootglas-app huidkanker vaststellen?

Nee. Het helpt je randen, kleurverschillen en de structuur van het oppervlak duidelijker te zien, en je kunt plekjes fotograferen zodat veranderingen in de loop van de tijd zichtbaar worden. Alleen een arts of dermatoloog kan een diagnose stellen, vaak met een biopt.

Hoe fotografeer ik moedervlekken om veranderingen te volgen?

Gebruik elke keer hetzelfde zoomniveau en hetzelfde licht, leg een munt of liniaal naast het plekje voor de schaal en maak één ruimere foto, zodat je het plekje terugvindt. Vergelijk maandelijks en neem de foto's mee naar je arts als er iets verandert.

Huid zelf controleren op moedervlekken [Stap voor stap]

Voor een huidzelfonderzoek kleed je je eens per maand helemaal uit bij fel, gelijkmatig licht en controleer je je hele lichaam elke keer in dezelfde volgorde, met een passpiegel en een handspiegel voor de rug. Beoordeel elke moedervlek met de ABCDE-regel, let op plekjes die afwijken van de rest en fotografeer de plekjes die je in de gaten wilt houden bij dezelfde zoom, met een munt of liniaal ernaast. De foto's beantwoorden de vraag die je geheugen niet kan beantwoorden: of een moedervlek sinds vorige maand is veranderd.

Wat je nodig hebt

Een goed verlichte ruimte, het liefst met daglicht of een felle witte lamp.
Een passpiegel en een handspiegel.
Een kam of föhn om het haar op je hoofdhuid te scheiden.
Je telefoon, om vergroot te kijken en foto's te maken.
Eventueel je partner, om je rug en hoofdhuid te controleren.

Kies een vaste regelmaat. Eens per maand is een gangbaar advies van dermatologische organisaties en makkelijk te onthouden. Kleed je helemaal uit, want plekjes kunnen ook ontstaan op huid die nooit zon ziet.

De routine, op volgorde

Werk van boven naar beneden, elke keer in dezelfde volgorde, zodat je geen plekken overslaat.

Gezicht en hoofd. Neus, lippen, oren (voorkant, achterkant en de rand), oogleden. Gebruik de handspiegel voor de zijkanten en achter de oren.
Hoofdhuid. Scheid het haar in delen met een kam of blaas het opzij met een föhn. Met een partner gaat dit veel makkelijker.
Nek, borst en romp. Til borsten of huidplooien op om eronder te kijken.
Armen. Beide kanten, oksels, ellebogen, onderarmen, polsen.
Handen. Handpalmen, handruggen, tussen de vingers en onder de vingernagels.
Rug en billen. Ga met je rug naar de passpiegel staan en gebruik de handspiegel, of vraag om hulp.
Benen. Voorkant, achterkant, binnenkant van de dijen en het genitale gebied.
Voeten. Bovenkant, voetzolen, tussen de tenen en onder de teennagels.

De ABCDE-regel

Dermatologen leren de ABCDE-regel om moedervlekken en plekjes te beoordelen. Het is een hulpmiddel om te screenen, geen diagnose, maar het vertelt je waar je op moet letten.

Letter	Staat voor	Waar je op let
A	Asymmetrie	De ene helft heeft niet dezelfde vorm als de andere
B	Begrenzing	Randen die rafelig, ingekerfd, vaag of ongelijkmatig zijn
C	Kleur (Color)	Meer dan één tint, of vlekjes bruin, zwart, rood, wit of blauw
D	Diameter	Groter dan ongeveer 6 mm (het gummetje op een potlood), of groeiend
E	Evolutie	Elke verandering in grootte, vorm, kleur of hoogte, of nieuwe klachten zoals jeuk of bloeden

Dermatologen voegen er twee punten aan toe. Ten eerste het "lelijke eendje": een plekje dat er anders uitziet dan al je andere moedervlekken verdient aandacht, ook als het niet duidelijk op een ABCDE-punt afwijkt. Ten tweede zijn niet alle vormen van huidkanker donkere moedervlekken. Een parelachtig bultje, een wondje dat niet geneest, een schilferige plek of een roze plekje dat blijft, zijn ook redenen om je te laten nakijken.

Vergroting gebruiken

Een aantal ABCDE-kenmerken is op normale kijkafstand moeilijk te beoordelen: of een rand glad is of een klein inkepinkje heeft, of een bruine moedervlek vanbinnen een vaag donkerder gebied heeft, of het oppervlak iets verheven is geworden. Bij 3x tot 5x zie je ze veel beter.

Houd je telefoon 10 tot 15 cm van de huid met een vergrootglas-app open en zoom in tot ongeveer 3x à 5x. Daarboven verlies je de totale vorm, en die heb je nodig om asymmetrie te beoordelen. Gebruik gelijkmatig licht. In LoupeLens kun je de zaklamp dimmen door de knop ingedrukt te houden en te schuiven, zodat de huid geen felle glans terugkaatst die kleurdetails verbergt.

Schakel voor je eigen gezicht, nek en borst over naar de frontcamera. In LoupeLens wordt het scherm rond het beeld wit en werkt het als zacht licht, zodat je plekjes in je gezicht ziet zonder spiegel en zonder dat de telefoon zelf een schaduw werpt. Meer praktische details staan bij de toepassing huidcontrole.

Plekjes fotograferen zodat je veranderingen ziet

De E van ABCDE, evolutie, is het moeilijkste teken om uit je geheugen te beoordelen en een van de belangrijkste. Foto's die je elke maand op dezelfde manier maakt, geven je een referentie.

Fotografeer elk plekje dat je in de gaten wilt houden elke keer bij hetzelfde zoomniveau, bijvoorbeeld 3x.
Leg er een munt of klein liniaaltje naast voor de schaal. Zonder referentie kunnen verschillen in zoom een stabiele moedervlek groter of kleiner laten lijken.
Gebruik hetzelfde licht. Daglicht bij een raam is het best te herhalen.
Maak ook één ruimere foto die laat zien waar op je lichaam het plekje zit, zodat je het terugvindt.
Bewaar de foto's bij elkaar. Opnames uit LoupeLens komen in een eigen album in Foto's, wat vergelijken van maand tot maand eenvoudig maakt.

Let bij het vergelijken op dezelfde ABCDE-kenmerken. Heeft een rand die glad was nu een inkeping, of heeft een egaal bruin plekje een donkerder vlekje gekregen, dan is dat een verandering om aan een arts te laten zien, en de foto's van voor en na laten de arts precies zien wat er veranderd is.

Wie extra voorzichtig moet zijn

Iedereen kan huidkanker krijgen, maar sommige mensen hebben een hoger basisrisico: een lichte huid die snel verbrandt, vaak verbrand zijn geweest of de zonnebank hebben gebruikt, veel moedervlekken of ongewone moedervlekken, huidkanker bij jezelf of in de familie, of een verzwakt immuunsysteem. Herken je jezelf daarin, dan is het de moeite waard om naast het zelfonderzoek regelmatige huidcontroles door een professional met een arts te bespreken.

Mensen met een donkere huid krijgen minder vaak huidkanker, maar de kans is groter dat het laat wordt ontdekt, deels omdat het op minder voor de hand liggende plekken kan ontstaan, zoals de handpalmen, voetzolen en onder de nagels. Controleer die plekken bewust.

Wanneer je naar een arts gaat

Maak een afspraak voor elk plekje dat nieuw is en er anders uitziet dan je andere, elk plekje dat verandert, elk wondje dat niet binnen een paar weken geneest en alles wat bloedt, blijft jeuken of pijnlijk wordt. Een huisarts kan de meeste plekjes beoordelen en verwijst je zo nodig door naar een dermatoloog. Neem je foto's mee.

Met een zelfonderzoek vind je veranderingen; het stelt geen diagnose. Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Maak je je zorgen over een plekje op je huid, ga dan naar een zorgverlener.